同济高数 第10章 第10-4-*9题
📝 题目
*9.设球占有闭区域 $\Omega=\left\{(x, y, z) \mid x^{2}+y^{2}+z^{2} \leqslant 2 R z\right\}$ ,它在内部各点处的密度的大小等于该点到坐标原点的距离的平方.试求这球的质心.
💡 答案解析
[AI解答]
[AI解答]
步骤1:确定球体方程与区域描述
球面方程为
$$
x^{2}+y^{2}+z^{2} \leqslant 2Rz
$$
将其化为标准形式:
$$
x^{2}+y^{2}+(z-R)^{2} \leqslant R^{2}
$$
因此球心在 $(0,0,R)$,半径为 $R$。
密度函数 $\rho(x,y,z)$ 等于该点到原点的距离的平方,即
$$
\rho(x,y,z)=x^{2}+y^{2}+z^{2}
$$
步骤2:利用对称性简化质心坐标
由于球体关于 $z$ 轴对称,且密度函数也是关于 $z$ 轴对称的(因为 $x^{2}+y^{2}+z^{2}$ 仅与到 $z$ 轴的距离平方有关),因此质心的 $x$ 坐标和 $y$ 坐标均为零:
$$
\bar{x}=0,\quad \bar{y}=0
$$
只需计算 $\bar{z}$。
**步骤3:计算总质量 $M$**
$$
M = \iiint_{\Omega} (x^{2}+y^{2}+z^{2})\,dV
$$
采用球坐标变换:
令
$$
x = r\sin\theta\cos\phi,\quad y = r\sin\theta\sin\phi,\quad z = r\cos\theta
$$
但注意球心不在原点,更方便的是采用平移后的球坐标:
设
$$
x = r\sin\theta\cos\phi,\quad y = r\sin\theta\sin\phi,\quad z = R + r\cos\theta
$$
其中 $0 \le r \le R,\; 0\le\theta\le\pi,\;0\le\phi\le 2\pi$。
此时
$$
x^{2}+y^{2}+z^{2} = r^{2}\sin^{2}\theta + (R+r\cos\theta)^{2}
$$
展开:
$$
= r^{2}\sin^{2}\theta + R^{2} + 2Rr\cos\theta + r^{2}\cos^{2}\theta = r^{2}+R^{2}+2Rr\cos\theta
$$
体积元 $dV = r^{2}\sin\theta\,dr\,d\theta\,d\phi$。
因此
$$
M = \int_{0}^{2\pi} d\phi \int_{0}^{\pi} \sin\theta\,d\theta \int_{0}^{R} (r^{2}+R^{2}+2Rr\cos\theta)\, r^{2}\,dr
$$
先对 $\phi$ 积分得 $2\pi$。
对 $r$ 和 $\theta$ 分开计算:
$$
M = 2\pi \int_{0}^{\pi} \sin\theta \left[ \int_{0}^{R} (r^{4} + R^{2}r^{2} + 2Rr^{3}\cos\theta)\,dr \right] d\theta
$$
计算 $r$ 积分:
$$
\int_{0}^{R} r^{4}\,dr = \frac{R^{5}}{5},\quad \int_{0}^{R} R^{2}r^{2}\,dr = R^{2}\cdot\frac{R^{3}}{3} = \frac{R^{5}}{3}
$$
$$
\int_{0}^{R} 2Rr^{3}\cos\theta\,dr = 2R\cos\theta \cdot \frac{R^{4}}{4} = \frac{R^{5}}{2}\cos\theta
$$
于是
$$
M = 2\pi \int_{0}^{\pi} \sin\theta \left( \frac{R^{5}}{5} + \frac{R^{5}}{3} + \frac{R^{5}}{2}\cos\theta \right) d\theta
$$
$$
= 2\pi R^{5} \int_{0}^{\pi} \sin\theta \left( \frac{8}{15} + \frac{1}{2}\cos\theta \right) d\theta
$$
分别积分:
$$
\int_{0}^{\pi} \frac{8}{15}\sin\theta\,d\theta = \frac{8}{15}\cdot 2 = \frac{16}{15}
$$
$$
\int_{0}^{\pi} \frac{1}{2}\sin\theta\cos\theta\,d\theta = \frac{1}{2}\int_{0}^{\pi} \frac{1}{2}\sin 2\theta\,d\theta = \frac{1}{4}\cdot 0 = 0
$$
(因为 $\sin 2\theta$ 在一个完整周期积分为零)
所以
$$
M = 2\pi R^{5} \cdot \frac{16}{15} = \frac{32\pi R^{5}}{15}
$$
**步骤4:计算静矩 $M_{xy}$**
$$
M_{xy} = \iiint_{\Omega} z\,(x^{2}+y^{2}+z^{2})\,dV
$$
在平移球坐标中 $z = R + r\cos\theta$,所以
$$
M_{xy} = \int_{0}^{2\pi} d\phi \int_{0}^{\pi} \sin\theta\,d\theta \int_{0}^{R} (R+r\cos\theta)(r^{2}+R^{2}+2Rr\cos\theta)\, r^{2}\,dr
$$
先对 $\phi$ 积分得 $2\pi$。
展开被积函数:
$$
(R+r\cos\theta)(r^{2}+R^{2}+2Rr\cos\theta)
$$
$$
= R(r^{2}+R^{2}+2Rr\cos\theta) + r\cos\theta(r^{2}+R^{2}+2Rr\cos\theta)
$$
$$
= Rr^{2}+R^{3}+2R^{2}r\cos\theta + r^{3}\cos\theta + R^{2}r\cos\theta + 2Rr^{2}\cos^{2}\theta
$$
合并含 $\cos\theta$ 的项:
$$
2R^{2}r\cos\theta + r^{3}\cos\theta + R^{2}r\cos\theta = (3R^{2}r + r^{3})\cos\theta
$$
所以被积函数为:
$$
Rr^{2}+R^{3} + (3R^{2}r+r^{3})\cos\theta + 2Rr^{2}\cos^{2}\theta
$$
乘以 $r^{2}$ 后对 $r$ 积分:
$$
\int_{0}^{R} \left[ Rr^{4} + R^{3}r^{2} + (3R^{2}r^{3}+r^{5})\cos\theta + 2Rr^{4}\cos^{2}\theta \right] dr
$$
逐项积分:
$$
\int_{0}^{R} Rr^{4}\,dr = \frac{R^{6}}{5},\quad \int_{0}^{R} R^{3}r^{2}\,dr = \frac{R^{6}}{3}
$$
$$
\int_{0}^{R} (3R^{2}r^{3}+r^{5})\cos\theta\,dr = \left(3R^{2}\cdot\frac{R^{4}}{4} + \frac{R^{6}}{6}\right)\cos\theta = \left(\frac{3R^{6}}{4}+\frac{R^{6}}{6}\right)\cos\theta = \frac{11R^{6}}{12}\cos\theta
$$
$$
\int_{0}^{R} 2Rr^{4}\cos^{2}\theta\,dr = 2R\cdot\frac{R^{5}}{5}\cos^{2}\theta = \frac{2R^{6}}{5}\cos^{2}\theta
$$
于是
$$
M_{xy} = 2\pi \int_{0}^{\pi} \sin\theta \left[ \frac{R^{6}}{5}+\frac{R^{6}}{3} + \frac{11R^{6}}{12}\cos\theta + \frac{2R^{6}}{5}\cos^{2}\theta \right] d\theta
$$
$$
= 2\pi R^{6} \int_{0}^{\pi} \sin\theta \left( \frac{8}{15} + \frac{11}{12}\cos\theta + \frac{2}{5}\cos^{2}\theta \right) d\theta
$$
分别积分:
$$
\int_{0}^{\pi} \frac{8}{15}\sin\theta\,d\theta = \frac{16}{15}
$$
$$
\int_{0}^{\pi} \frac{11}{12}\sin\theta\cos\theta\,d\theta = \frac{11}{12}\cdot 0 = 0
$$
$$
\int_{0}^{\pi} \frac{2}{5}\sin\theta\cos^{2}\theta\,d\theta = \frac{2}{5} \int_{0}^{\pi} \cos^{2}\theta\,d(-\cos\theta) = \frac{2}{5}\left[ -\frac{\cos^{3}\theta}{3} \right]_{0}^{\pi}
$$
计算:
当 $\theta=0$,$\cos\theta=1$;$\theta=\pi$,$\cos\theta=-1$。
$$
-\frac{1}{