第10章 广义积分 · 第3题

例题

📝 题目

解 因为

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}{x}^{p} \cdot \frac{\arctan x}{{x}^{p}} = \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}\arctan x = \frac{\pi }{2}, $$

所以,对于 $p > 1$ ,积分 $\displaystyle{\int }_{1}^{+\infty }\frac{\arctan x}{{x}^{p}}\mathrm{\;d}x}$ 收敛; 对于 $p \leq 1$ ,积分 $\displaystyle{\int }_{1}^{+\infty }\frac{\arctan x}{{x}^{p}}\mathrm{\;d}x}$ 发散.

定理 1 只适用于判别积分是否绝对收敛. 为了判别条件收敛性, 我们需要另外一些法则.

定理 2 (狄利克雷判别法) 设函数 $f$ 和 $g$ 在区间 $\lbrack a, + \infty )$ 上有定义,在其任何闭子区间 $\left\lbrack {a,H}\right\rbrack$ 上常义可积. 如果

(1)存在 $\Delta > a$ ,使得 $f$ 在 $\lbrack \Delta , + \infty )$ 上是单调的,并且

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}f\left( x\right) = 0; $$

(2)存在 $K \geq 0$ ,使得

$$ \left| {{\int }_{a}^{H}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq K,\;\forall H \geq a, $$

那么积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

收敛.

证明 对充分大的 $H$ 和 ${H}^{\prime } > H$ ,我们来估计

$$ \left| {{\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \text{ . } $$

根据第二中值定理

$$ {\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x = f\left( H\right) {\int }_{H}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x + f\left( {H}^{\prime }\right) {\int }_{\xi }^{{H}^{\prime }}g\left( x\right) \mathrm{d}x. $$

于是

$$ \left| {{\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq \left| {f\left( H\right) }\right| \left| {{\int }_{H}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| $$

$$ + \left| {f\left( {H}^{\prime }\right) }\right| \left| {{\int }_{\xi }^{{H}^{\prime }}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \text{ . } $$

容易看到

$$ \left| {{\int }_{H}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| = \left| {{\int }_{a}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x - {\int }_{a}^{H}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| $$

$$ \leq \left| {{\int }_{a}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| + \left| {{\int }_{a}^{H}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| $$

$$ \leq {2K}, $$

同样有

$$ \left| {{\int }_{\xi }^{{H}^{\prime }}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq {2K}. $$

我们得到

$$ \left| {{\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq {2K}\left( {\left| {f\left( H\right) }\right| + \left| {f\left( {H}^{\prime }\right) }\right| }\right) . $$

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}f\left( x\right) = 0, $$

所以对任何 $\varepsilon > 0$ ,存在 ${\Delta }^{\prime } \geq \Delta$ ,使得只要

$$ {H}^{\prime } > H > {\Delta }^{\prime }, $$

就有

$$ \left| {{\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq {2K}\left( {\left| {f\left( H\right) }\right| + \left| {f\left( {H}^{\prime }\right) }\right| }\right) < \varepsilon . $$

这证明了积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

的收敛性.

定理 3 (阿贝尔判别法) 设函数 $f$ 和 $g$ 在区间 $\lbrack a, + \infty )$ 上有定义,在其任何闭子区间 $\left\lbrack {a,H}\right\rbrack$ 上常义可积. 如果

( 1 )存在 $\Delta > a$ ,使得 $f$ 在 $\lbrack \Delta , + \infty )$ 上单调并且有界;

(2) 积分 $\displaystyle{\int }_{a}^{+\infty }g\left( x\right) \mathrm{d}x$ 收敛,

那么积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

也收敛.

证明 因为函数 $f$ 在 $\displaystyle{\left\lbrack {\Delta , + \infty }\right\rbrack}$ 单调并且有界,所以存在有穷极限

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}f\left( x\right) = l $$

于是

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}\left( {f\left( x\right) - l}\right) = 0. $$

根据狄利克雷判别法 (定理 2), 我们断定积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }\left( {f\left( x\right) - l}\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

收敛. 再利用积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

的收敛性, 即可断定积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

收敛.

注记 定理 3 也可根据收敛原理直接证明(用第二中值定理估

计),请读者自己练习.

💡 答案与解析

解 因为

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}{x}^{p} \cdot \frac{\arctan x}{{x}^{p}} = \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}\arctan x = \frac{\pi }{2}, $$

所以,对于 $p > 1$ ,积分 $\displaystyle{\int }_{1}^{+\infty }\frac{\arctan x}{{x}^{p}}\mathrm{\;d}x}$ 收敛; 对于 $p \leq 1$ ,积分 $\displaystyle{\int }_{1}^{+\infty }\frac{\arctan x}{{x}^{p}}\mathrm{\;d}x}$ 发散.

定理 1 只适用于判别积分是否绝对收敛. 为了判别条件收敛性, 我们需要另外一些法则.

定理 2 (狄利克雷判别法) 设函数 $f$ 和 $g$ 在区间 $\lbrack a, + \infty )$ 上有定义,在其任何闭子区间 $\left\lbrack {a,H}\right\rbrack$ 上常义可积. 如果

(1)存在 $\Delta > a$ ,使得 $f$ 在 $\lbrack \Delta , + \infty )$ 上是单调的,并且

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}f\left( x\right) = 0; $$

(2)存在 $K \geq 0$ ,使得

$$ \left| {{\int }_{a}^{H}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq K,\;\forall H \geq a, $$

那么积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

收敛.

证明 对充分大的 $H$ 和 ${H}^{\prime } > H$ ,我们来估计

$$ \left| {{\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \text{ . } $$

根据第二中值定理

$$ {\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x = f\left( H\right) {\int }_{H}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x + f\left( {H}^{\prime }\right) {\int }_{\xi }^{{H}^{\prime }}g\left( x\right) \mathrm{d}x. $$

于是

$$ \left| {{\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq \left| {f\left( H\right) }\right| \left| {{\int }_{H}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| $$

$$ + \left| {f\left( {H}^{\prime }\right) }\right| \left| {{\int }_{\xi }^{{H}^{\prime }}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \text{ . } $$

容易看到

$$ \left| {{\int }_{H}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| = \left| {{\int }_{a}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x - {\int }_{a}^{H}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| $$

$$ \leq \left| {{\int }_{a}^{\xi }g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| + \left| {{\int }_{a}^{H}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| $$

$$ \leq {2K}, $$

同样有

$$ \left| {{\int }_{\xi }^{{H}^{\prime }}g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq {2K}. $$

我们得到

$$ \left| {{\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq {2K}\left( {\left| {f\left( H\right) }\right| + \left| {f\left( {H}^{\prime }\right) }\right| }\right) . $$

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}f\left( x\right) = 0, $$

所以对任何 $\varepsilon > 0$ ,存在 ${\Delta }^{\prime } \geq \Delta$ ,使得只要

$$ {H}^{\prime } > H > {\Delta }^{\prime }, $$

就有

$$ \left| {{\int }_{H}^{{H}^{\prime }}f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x}\right| \leq {2K}\left( {\left| {f\left( H\right) }\right| + \left| {f\left( {H}^{\prime }\right) }\right| }\right) < \varepsilon . $$

这证明了积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

的收敛性.

定理 3 (阿贝尔判别法) 设函数 $f$ 和 $g$ 在区间 $\lbrack a, + \infty )$ 上有定义,在其任何闭子区间 $\left\lbrack {a,H}\right\rbrack$ 上常义可积. 如果

( 1 )存在 $\Delta > a$ ,使得 $f$ 在 $\lbrack \Delta , + \infty )$ 上单调并且有界;

(2) 积分 $\displaystyle{\int }_{a}^{+\infty }g\left( x\right) \mathrm{d}x$ 收敛,

那么积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

也收敛.

证明 因为函数 $f$ 在 $\displaystyle{\left\lbrack {\Delta , + \infty }\right\rbrack}$ 单调并且有界,所以存在有穷极限

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}f\left( x\right) = l $$

于是

$$ \mathop{\lim }\limits_{{x \rightarrow + \infty }}\left( {f\left( x\right) - l}\right) = 0. $$

根据狄利克雷判别法 (定理 2), 我们断定积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }\left( {f\left( x\right) - l}\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

收敛. 再利用积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

的收敛性, 即可断定积分

$$ {\int }_{a}^{+\infty }f\left( x\right) g\left( x\right) \mathrm{d}x $$

收敛.

注记 定理 3 也可根据收敛原理直接证明(用第二中值定理估

计),请读者自己练习.