方企勤 第五章 多元函数微分学 第5.2题

教材习题

📝 题目

5.2.8 作自变量变换: $x = \sqrt{vw},y = \sqrt{wu},z = \sqrt{uv}$ ,它把函数 $f(x,y$ , $z)$ 变为 $F\left( {u,v,w}\right)$ . 证明:

$$
x{f}_{x}^{\prime } + y{f}_{y}^{\prime } + z{f}_{z}^{\prime } = u{F}_{u}^{\prime } + v{F}_{v}^{\prime } + w{F}_{w}^{\prime }.
$$

💡 答案解析

题目 5.2.4


$$
f(x,y) =
\begin{cases}
\frac{\sin(xy)}{x}, & x \neq 0, \\
y, & x = 0.
\end{cases}
$$
证明 $f(x,y)$ 在平面上可微。

证明:

1. 连续性
当 $x \neq 0$ 时,函数由初等函数定义,连续。
当 $x=0$ 时,需验证 $\displaystyle \lim_{(x,y)\to(0,y_0)} f(x,y) = y_0$。
若 $x \to 0$,则
$$
\frac{\sin(xy)}{x} = y \cdot \frac{\sin(xy)}{xy} \to y_0 \cdot 1 = y_0,
$$
所以处处连续。

2. 偏导数存在性
- 当 $x \neq 0$ 时,
$$
f_x = \frac{xy\cos(xy) - \sin(xy)}{x^2}, \quad f_y = \cos(xy).
$$
- 在 $(0,y_0)$ 处:
$$
f_x(0,y_0) = \lim_{h\to 0} \frac{f(h,y_0)-f(0,y_0)}{h} = \lim_{h\to 0} \frac{\frac{\sin(hy_0)}{h} - y_0}{h} = \lim_{h\to 0} \frac{\sin(hy_0) - hy_0}{h^2}.
$$
利用 $\sin t = t - \frac{t^3}{6} + o(t^3)$,得分子为 $-\frac{(hy_0)^3}{6} + o(h^3)$,除以 $h^2$ 后极限为 0。所以 $f_x(0,y_0)=0$。
$$
f_y(0,y_0) = \lim_{k\to 0} \frac{f(0,y_0+k)-f(0,y_0)}{k} = \lim_{k\to 0} \frac{(y_0+k)-y_0}{k} = 1.
$$

3. 可微性
在任意点 $(x_0,y_0)$,考虑增量
$$
\Delta f = f(x_0+h, y_0+k) - f(x_0,y_0).
$$
若 $x_0 \neq 0$,由 $f_x,f_y$ 连续(易验证)知可微。
若 $x_0=0$,则
$$
\Delta f = f(h, y_0+k) - y_0.
$$
当 $h=0$ 时,$\Delta f = k$,线性部分为 $0\cdot h + 1\cdot k$,余项为0。
当 $h\neq 0$ 时,
$$
\Delta f = \frac{\sin(h(y_0+k))}{h} - y_0.
$$
展开 $\sin(h(y_0+k)) = h(y_0+k) - \frac{h^3(y_0+k)^3}{6} + \cdots$,得
$$
\Delta f = (y_0+k) - y_0 - \frac{h^2(y_0+k)^3}{6} + \cdots = k - \frac{h^2(y_0+k)^3}{6} + \cdots.
$$
于是
$$
\Delta f - (0\cdot h + 1\cdot k) = -\frac{h^2(y_0+k)^3}{6} + \cdots.
$$
除以 $\sqrt{h^2+k^2}$,当 $(h,k)\to(0,0)$ 时趋于0,因此可微。

综上,$f$ 在平面上处处可微。
证毕。

---

题目 5.2.5

求下列复合函数的偏导数(设 $f$ 可微):

(1) $u = f\left(\frac{xz}{y}\right)$
令 $t = \frac{xz}{y}$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = f'(t) \cdot \frac{z}{y},\quad
\frac{\partial u}{\partial y} = f'(t) \cdot \left(-\frac{xz}{y^2}\right),\quad
\frac{\partial u}{\partial z} = f'(t) \cdot \frac{x}{y}.
$$

(2) $u = f(x+y, z)$
令 $p = x+y, q = z$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = f_p,\quad
\frac{\partial u}{\partial y} = f_p,\quad
\frac{\partial u}{\partial z} = f_q.
$$

(3) $u = f(x, xy, xyz)$
令 $p=x, q=xy, r=xyz$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = f_p + y f_q + yz f_r,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial y} = x f_q + xz f_r,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial z} = xy f_r.
$$

(4) $u = f(x+y+z, x^2+y^2+z^2)$
令 $p = x+y+z, q = x^2+y^2+z^2$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = f_p + 2x f_q,\quad
\frac{\partial u}{\partial y} = f_p + 2y f_q,\quad
\frac{\partial u}{\partial z} = f_p + 2z f_q.
$$

(5) $u = f\left(\frac{x}{y}, \frac{y}{z}\right)$
令 $p = x/y, q = y/z$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{1}{y} f_p,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{x}{y^2} f_p + \frac{1}{z} f_q,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial z} = -\frac{y}{z^2} f_q.
$$

(6) $u = f(x^2+y^2, x^2-y^2, 2xy)$
令 $p = x^2+y^2, q = x^2-y^2, r = 2xy$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = 2x f_p + 2x f_q + 2y f_r,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial y} = 2y f_p - 2y f_q + 2x f_r.
$$

---

题目 5.2.6

设 $u = x^n f\left(\frac{y}{x}, \frac{z}{x}\right)$,$f$ 可微。证明:
$$
x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} + z\frac{\partial u}{\partial z} = n u.
$$

证明:
令 $p = y/x, q = z/x$,则
$$
u = x^n f(p,q).
$$
计算偏导:
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = n x^{n-1} f + x^n \left( f_p \cdot \left(-\frac{y}{x^2}\right) + f_q \cdot \left(-\frac{z}{x^2}\right) \right)
= n x^{n-1} f - x^{n-2} (y f_p + z f_q).
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial y} = x^n f_p \cdot \frac{1}{x} = x^{n-1} f_p,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial z} = x^{n-1} f_q.
$$
于是
$$
x u_x + y u_y + z u_z = x\left( n x^{n-1} f - x^{n-2}(y f_p + z f_q) \right) + y x^{n-1} f_p + z x^{n-1} f_q
$$
$$
= n x^n f - x^{n-1}(y f_p + z f_q) + x^{n-1}(y f_p + z f_q) = n x^n f = n u.
$$
证毕。

---

题目 5.2.7

证明:$f(x,y,z)$ 为 $n$ 次齐次函数的充要条件是
$$
x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y} + z\frac{\partial f}{\partial z} = n f(x,y,z).
$$

证明:
必要性:若 $f(tx,ty,tz) = t^n f(x,y,z)$,两边对 $t$ 求导,再令 $t=1$ 即得。

📋 详细解题步骤

步骤 1/5
目标:建立变换关系并明确函数定义
给定自变量变换:x = √(vw), y = √(wu), z = √(uv)。定义 F(u,v,w) = f(x,y,z),其中 x,y,z 由上述变换给出。
公式:x = √(vw), y = √(wu), z = √(uv)
提示:注意变换的对称性,u,v,w 均为正数以保证根号有意义。
步骤 2/5
目标:计算 f 对 x 的偏导数与 F 对 u 的偏导数的关系
由链式法则,F_u = f_x * x_u + f_y * y_u + f_z * z_u。计算 x_u = 0(因为 x 不含 u),y_u = (1/2)√(w/u),z_u = (1/2)√(v/u)。所以 F_u = f_y * (1/2)√(w/u) + f_z * (1/2)√(v/u)。
公式:F_u = f_y * (1/2)√(w/u) + f_z * (1/2)√(v/u)
提示:注意 x 不依赖于 u,因此 x_u = 0。
步骤 3/5
目标:类似地计算 F_v 和 F_w
F_v = f_x * x_v + f_y * y_v + f_z * z_v,其中 x_v = (1/2)√(w/v),y_v = 0,z_v = (1/2)√(u/v)。所以 F_v = f_x * (1/2)√(w/v) + f_z * (1/2)√(u/v)。 F_w = f_x * x_w + f_y * y_w + f_z * z_w,其中 x_w = (1/2)√(v/w),y_w = (1/2)√(u/w),z_w = 0。所以 F_w = f_x * (1/2)√(v/w) + f_y * (1/2)√(u/w)。
公式:F_v = (1/2)√(w/v) f_x + (1/2)√(u/v) f_z; F_w = (1/2)√(v/w) f_x + (1/2)√(u/w) f_y
提示:注意对称性,每个偏导只涉及两个变量。
步骤 4/5
目标:计算 u F_u + v F_v + w F_w
代入表达式: u F_u = u * [ (1/2)√(w/u) f_y + (1/2)√(v/u) f_z ] = (1/2)√(uw) f_y + (1/2)√(uv) f_z v F_v = v * [ (1/2)√(w/v) f_x + (1/2)√(u/v) f_z ] = (1/2)√(vw) f_x + (1/2)√(uv) f_z w F_w = w * [ (1/2)√(v/w) f_x + (1/2)√(u/w) f_y ] = (1/2)√(vw) f_x + (1/2)√(uw) f_y 求和得:u F_u + v F_v + w F_w = √(vw) f_x + √(uw) f_y + √(uv) f_z
公式:u F_u + v F_v + w F_w = √(vw) f_x + √(uw) f_y + √(uv) f_z
提示:合并同类项,注意系数均为1/2,但每个项出现两次。
步骤 5/5
目标:将结果用 x,y,z 表示并完成证明
由变换关系:x = √(vw), y = √(uw), z = √(uv),代入上式得:u F_u + v F_v + w F_w = x f_x + y f_y + z f_z。因此等式成立。
公式:x f_x + y f_y + z f_z = u F_u + v F_v + w F_w
提示:注意变量替换的一致性。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。