方企勤 第五章 多元函数微分学 第5.2题

教材习题

📝 题目

5.2.10 令 $\xi = x,\eta = y - x,\zeta = z - x$ ,求方程 $\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial u}{\partial z} = 0$ 的解.

💡 答案解析

题目 5.2.4


$$
f(x,y) =
\begin{cases}
\frac{\sin(xy)}{x}, & x \neq 0, \\
y, & x = 0.
\end{cases}
$$
证明 $f(x,y)$ 在平面上可微。

证明:

1. 连续性
当 $x \neq 0$ 时,函数由初等函数定义,连续。
当 $x=0$ 时,需验证 $\displaystyle \lim_{(x,y)\to(0,y_0)} f(x,y) = y_0$。
若 $x \to 0$,则
$$
\frac{\sin(xy)}{x} = y \cdot \frac{\sin(xy)}{xy} \to y_0 \cdot 1 = y_0,
$$
所以处处连续。

2. 偏导数存在性
- 当 $x \neq 0$ 时,
$$
f_x = \frac{xy\cos(xy) - \sin(xy)}{x^2}, \quad f_y = \cos(xy).
$$
- 在 $(0,y_0)$ 处:
$$
f_x(0,y_0) = \lim_{h\to 0} \frac{f(h,y_0)-f(0,y_0)}{h} = \lim_{h\to 0} \frac{\frac{\sin(hy_0)}{h} - y_0}{h} = \lim_{h\to 0} \frac{\sin(hy_0) - hy_0}{h^2}.
$$
利用 $\sin t = t - \frac{t^3}{6} + o(t^3)$,得分子为 $-\frac{(hy_0)^3}{6} + o(h^3)$,除以 $h^2$ 后极限为 0。所以 $f_x(0,y_0)=0$。
$$
f_y(0,y_0) = \lim_{k\to 0} \frac{f(0,y_0+k)-f(0,y_0)}{k} = \lim_{k\to 0} \frac{(y_0+k)-y_0}{k} = 1.
$$

3. 可微性
在任意点 $(x_0,y_0)$,考虑增量
$$
\Delta f = f(x_0+h, y_0+k) - f(x_0,y_0).
$$
若 $x_0 \neq 0$,由 $f_x,f_y$ 连续(易验证)知可微。
若 $x_0=0$,则
$$
\Delta f = f(h, y_0+k) - y_0.
$$
当 $h=0$ 时,$\Delta f = k$,线性部分为 $0\cdot h + 1\cdot k$,余项为0。
当 $h\neq 0$ 时,
$$
\Delta f = \frac{\sin(h(y_0+k))}{h} - y_0.
$$
展开 $\sin(h(y_0+k)) = h(y_0+k) - \frac{h^3(y_0+k)^3}{6} + \cdots$,得
$$
\Delta f = (y_0+k) - y_0 - \frac{h^2(y_0+k)^3}{6} + \cdots = k - \frac{h^2(y_0+k)^3}{6} + \cdots.
$$
于是
$$
\Delta f - (0\cdot h + 1\cdot k) = -\frac{h^2(y_0+k)^3}{6} + \cdots.
$$
除以 $\sqrt{h^2+k^2}$,当 $(h,k)\to(0,0)$ 时趋于0,因此可微。

综上,$f$ 在平面上处处可微。
证毕。

---

题目 5.2.5

求下列复合函数的偏导数(设 $f$ 可微):

(1) $u = f\left(\frac{xz}{y}\right)$
令 $t = \frac{xz}{y}$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = f'(t) \cdot \frac{z}{y},\quad
\frac{\partial u}{\partial y} = f'(t) \cdot \left(-\frac{xz}{y^2}\right),\quad
\frac{\partial u}{\partial z} = f'(t) \cdot \frac{x}{y}.
$$

(2) $u = f(x+y, z)$
令 $p = x+y, q = z$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = f_p,\quad
\frac{\partial u}{\partial y} = f_p,\quad
\frac{\partial u}{\partial z} = f_q.
$$

(3) $u = f(x, xy, xyz)$
令 $p=x, q=xy, r=xyz$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = f_p + y f_q + yz f_r,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial y} = x f_q + xz f_r,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial z} = xy f_r.
$$

(4) $u = f(x+y+z, x^2+y^2+z^2)$
令 $p = x+y+z, q = x^2+y^2+z^2$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = f_p + 2x f_q,\quad
\frac{\partial u}{\partial y} = f_p + 2y f_q,\quad
\frac{\partial u}{\partial z} = f_p + 2z f_q.
$$

(5) $u = f\left(\frac{x}{y}, \frac{y}{z}\right)$
令 $p = x/y, q = y/z$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{1}{y} f_p,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{x}{y^2} f_p + \frac{1}{z} f_q,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial z} = -\frac{y}{z^2} f_q.
$$

(6) $u = f(x^2+y^2, x^2-y^2, 2xy)$
令 $p = x^2+y^2, q = x^2-y^2, r = 2xy$,则
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = 2x f_p + 2x f_q + 2y f_r,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial y} = 2y f_p - 2y f_q + 2x f_r.
$$

---

题目 5.2.6

设 $u = x^n f\left(\frac{y}{x}, \frac{z}{x}\right)$,$f$ 可微。证明:
$$
x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} + z\frac{\partial u}{\partial z} = n u.
$$

证明:
令 $p = y/x, q = z/x$,则
$$
u = x^n f(p,q).
$$
计算偏导:
$$
\frac{\partial u}{\partial x} = n x^{n-1} f + x^n \left( f_p \cdot \left(-\frac{y}{x^2}\right) + f_q \cdot \left(-\frac{z}{x^2}\right) \right)
= n x^{n-1} f - x^{n-2} (y f_p + z f_q).
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial y} = x^n f_p \cdot \frac{1}{x} = x^{n-1} f_p,
$$
$$
\frac{\partial u}{\partial z} = x^{n-1} f_q.
$$
于是
$$
x u_x + y u_y + z u_z = x\left( n x^{n-1} f - x^{n-2}(y f_p + z f_q) \right) + y x^{n-1} f_p + z x^{n-1} f_q
$$
$$
= n x^n f - x^{n-1}(y f_p + z f_q) + x^{n-1}(y f_p + z f_q) = n x^n f = n u.
$$
证毕。

---

题目 5.2.7

证明:$f(x,y,z)$ 为 $n$ 次齐次函数的充要条件是
$$
x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y} + z\frac{\partial f}{\partial z} = n f(x,y,z).
$$

证明:
必要性:若 $f(tx,ty,tz) = t^n f(x,y,z)$,两边对 $t$ 求导,再令 $t=1$ 即得。

📋 详细解题步骤

步骤 1/5
目标:引入新变量
令 ξ = x, η = y - x, ζ = z - x,则原方程中的自变量 (x,y,z) 变换为 (ξ,η,ζ)。
公式:ξ = x, η = y - x, ζ = z - x
提示:注意新变量与旧变量的关系,以及如何用新变量表示旧变量。
步骤 2/5
目标:用新变量表示偏导数
根据链式法则,将 u 对 x, y, z 的偏导数用对 ξ, η, ζ 的偏导数表示。由于 u 是 (x,y,z) 的函数,也是 (ξ,η,ζ) 的函数,有: ∂u/∂x = ∂u/∂ξ * ∂ξ/∂x + ∂u/∂η * ∂η/∂x + ∂u/∂ζ * ∂ζ/∂x = u_ξ * 1 + u_η * (-1) + u_ζ * (-1) = u_ξ - u_η - u_ζ ∂u/∂y = u_ξ * 0 + u_η * 1 + u_ζ * 0 = u_η ∂u/∂z = u_ξ * 0 + u_η * 0 + u_ζ * 1 = u_ζ
公式:∂u/∂x = u_ξ - u_η - u_ζ, ∂u/∂y = u_η, ∂u/∂z = u_ζ
提示:注意链式法则中每个中间变量的偏导数。
步骤 3/5
目标:代入原方程
将上述偏导数代入原方程 ∂u/∂x + ∂u/∂y + ∂u/∂z = 0,得到:(u_ξ - u_η - u_ζ) + u_η + u_ζ = u_ξ = 0。
公式:u_ξ = 0
提示:化简后只剩下 u_ξ = 0,说明 u 与 ξ 无关。
步骤 4/5
目标:求解新方程
由 u_ξ = 0 可知 u 不依赖于 ξ,即 u 只是 η 和 ζ 的函数:u = φ(η, ζ),其中 φ 是任意可微函数。
公式:u = φ(η, ζ)
提示:注意这里 φ 是任意二元可微函数。
步骤 5/5
目标:回代原变量
将 η = y - x, ζ = z - x 代入,得到原方程的解:u = φ(y - x, z - x),其中 φ 是任意可微函数。
公式:u = φ(y - x, z - x)
提示:最终解的形式是任意二元可微函数,自变量为 y-x 和 z-x。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。