第五章 多元函数微分学 · 第5.3题

练习题

📝 题目

0. $$

5.3.11 若 $z = z\left( {x,y}\right)$ 满足方程 $\frac{{\partial }^{2}z}{\partial {x}^{2}} \cdot \frac{{\partial }^{2}z}{\partial {y}^{2}} - {\left( \frac{{\partial }^{2}z}{\partial x\partial y}\right) }^{2} = 0$ . 证明: 若把 $z =$ $z\left( {x,y}\right)$ 中的 $y$ 看成 $x,z$ 的函数,则它满足同样形状的方程:

$$ \frac{{\partial }^{2}y}{\partial {x}^{2}} \cdot \frac{{\partial }^{2}y}{\partial {z}^{2}} - {\left( \frac{{\partial }^{2}y}{\partial x\partial z}\right) }^{2} =

💡 答案与解析

题目要求证明:若 $z = z(x,y)$ 满足 $$ \frac{\partial^2 z}{\partial x^2} \cdot \frac{\partial^2 z}{\partial y^2} - \left( \frac{\partial^2 z}{\partial x \partial y} \right)^2 = 0, $$ 那么将 $y$ 视为 $x$ 和 $z$ 的函数时,它也满足同样形式的方程: $$ \frac{\partial^2 y}{\partial x^2} \cdot \frac{\partial^2 y}{\partial z^2} - \left( \frac{\partial^2 y}{\partial x \partial z} \right)^2 = 0. $$

---

### 第一步:明确变量关系与记号

已知 $z = z(x,y)$,且假设在某个区域内 $\frac{\partial z}{\partial y} \neq 0$,这样我们可以将 $y$ 反解为 $x$ 和 $z$ 的函数 $y = y(x,z)$。 我们记: - 对于 $z$ 作为 $x,y$ 的函数,偏导记为 $z_x, z_y, z_{xx}, z_{xy}, z_{yy}$。 - 对于 $y$ 作为 $x,z$ 的函数,偏导记为 $y_x, y_z, y_{xx}, y_{xz}, y_{zz}$。

---

### 第二步:建立一阶偏导的关系

由 $y = y(x,z)$ 和 $z = z(x,y)$ 互为反函数关系(固定 $x$ 时 $y$ 与 $z$ 一一对应),我们有恒等式: $$ z(x, y(x,z)) \equiv z. $$ 对 $x$ 求偏导(注意 $y$ 依赖于 $x$): $$ \frac{\partial}{\partial x} \big[ z(x, y(x,z)) \big] = z_x + z_y \cdot y_x = 0, $$ 因为右边 $z$ 对 $x$ 的偏导为 $0$($z$ 本身作为第二个变量是常数)。 所以得到: $$ y_x = -\frac{z_x}{z_y}. \tag{1} $$

再对 $z$ 求偏导(此时 $x$ 固定): $$ \frac{\partial}{\partial z} \big[ z(x, y(x,z)) \big] = z_y \cdot y_z = 1, $$ 因此: $$ y_z = \frac{1}{z_y}. \tag{2} $$

---

### 第三步:计算二阶偏导 $y_{xx}, y_{xz}, y_{zz}$

我们从 (1) 出发,$y_x = - \frac{z_x}{z_y}$,注意 $z_x, z_y$ 是 $x,y$ 的函数,而 $y$ 又是 $x,z$ 的函数。

**计算 $y_{xx}$**: 对 $x$ 再求一次偏导: $$ y_{xx} = \frac{\partial}{\partial x} \left( -\frac{z_x}{z_y} \right) = - \frac{ (z_{xx} + z_{xy} y_x) z_y - z_x (z_{yx} + z_{yy} y_x) }{z_y^2}. $$ 代入 $y_x = -z_x / z_y$,并利用 $z_{xy}=z_{yx}$,得: 分子第一项:$(z_{xx} + z_{xy}(-z_x/z_y)) z_y = z_{xx}z_y - z_{xy}z_x$。 分子第二项:$z_x (z_{xy} + z_{yy}(-z_x/z_y)) = z_x z_{xy} - \frac{z_x^2 z_{yy}}{z_y}$。 所以分子为: $$ (z_{xx}z_y - z_{xy}z_x) - \left( z_x z_{xy} - \frac{z_x^2 z_{yy}}{z_y} \right) = z_{xx}z_y - 2 z_{xy}z_x + \frac{z_x^2 z_{yy}}{z_y}. $$ 因此: $$ y_{xx} = - \frac{ z_{xx}z_y - 2 z_{xy}z_x + \frac{z_x^2 z_{yy}}{z_y} }{z_y^2} = -\frac{z_{xx}}{z_y} + \frac{2 z_{xy}z_x}{z_y^2} - \frac{z_x^2 z_{yy}}{z_y^3}. \tag{3} $$

**计算 $y_{xz}$**: 对 $z$ 求 (1) 的偏导: $$ y_{xz} = \frac{\partial}{\partial z} \left( -\frac{z_x}{z_y} \right) = - \frac{ (z_{xy} y_z) z_y - z_x (z_{yy} y_z) }{z_y^2}. $$ 代入 $y_z = 1/z_y$: 分子:$ (z_{xy}/z_y) z_y - z_x (z_{yy}/z_y) = z_{xy} - \frac{z_x z_{yy}}{z_y}$。 所以: $$ y_{xz} = - \frac{ z_{xy} - \frac{z_x z_{yy}}{z_y} }{z_y^2} = -\frac{z_{xy}}{z_y^2} + \frac{z_x z_{yy}}{z_y^3}. \tag{4} $$

**计算 $y_{zz}$**: 对 $z$ 求 (2) 的偏导: $$ y_{zz} = \frac{\partial}{\partial z} \left( \frac{1}{z_y} \right) = - \frac{ z_{yy} y_z }{z_y^2} = - \frac{ z_{yy} \cdot (1/z_y) }{z_y^2} = -\frac{z_{yy}}{z_y^3}. \tag{5} $$

---

### 第四步:代入目标表达式并化简

我们要验证: $$ y_{xx} y_{zz} - (y_{xz})^2 = 0. $$

将 (3)、(5) 代入第一项: $$ y_{xx} y_{zz} = \left( -\frac{z_{xx}}{z_y} + \frac{2 z_{xy}z_x}{z_y^2} - \frac{z_x^2 z_{yy}}{z_y^3} \right) \cdot \left( -\frac{z_{yy}}{z_y^3} \right). $$ 乘开: $$ = \frac{z_{xx} z_{yy}}{z_y^4} - \frac{2 z_{xy} z_x z_{yy}}{z_y^5} + \frac{z_x^2 z_{yy}^2}{z_y^6}. \tag{6} $$

将 (4) 平方得第二项: $$ (y_{xz})^2 = \left( -\frac{z_{xy}}{z_y^2} + \frac{z_x z_{yy}}{z_y^3} \right)^2 = \frac{z_{xy}^2}{z_y^4} - \frac{2 z_{xy} z_x z_{yy}}{z_y^5} + \frac{z_x^2 z_{yy}^2}{z_y^6}. \tag{7} $$

现在计算 (6) 减 (7): $$ y_{xx}y_{zz} - (y_{xz})^2 = \left( \frac{z_{xx} z_{yy}}{z_y^4} - \frac{2 z_{xy} z_x z_{yy}}{z_y^5} + \frac{z_x^2 z_{yy}^2}{z_y^6} \right) - \left( \frac{z_{xy}^2}{z_y^4} - \frac{2 z_{xy} z_x z_{yy}}{z_y^5} + \frac{z_x^2 z_{yy}^2}{z_y^6} \right). $$

可见后两项完全抵消,只剩下: $$ = \frac{z_{xx} z_{yy} - z_{xy}^2}{z_y^4}. $$

由已知条件 $z_{xx} z_{yy} - (z_{xy})^2 = 0$,因此分子为 $0$,故整个表达式为 $0$。

---

### 第五步:结论

因此我们证明了: $$ \frac{\partial^2 y}{\partial x^2} \cdot \frac{\partial^2 y}{\partial z^2} - \left( \frac{\partial^2 y}{\partial x \partial z} \right)^2 = 0, $$ 即 $y$ 作为 $x,z$ 的函数也满足同样形状的方程。证毕。