📝 题目
8.利用三重积分计算下列由曲面所围立体的质心(设密度 $\rho=1$ ): (1)$z^{2}=x^{2}+y^{2}, z=1$ ; *(2)$z=\sqrt{A^{2}-x^{2}-y^{2}}, z=\sqrt{a^{2}-x^{2}-y^{2}} \quad(A\gt a\gt 0), z=0$ ; (3)$z=x^{2}+y^{2}, x+y=a, x=0, y=0, z=0$ .
💡 答案与解析
[AI解答]
[AI解答]
**习题10-4 第8题** 利用三重积分计算下列由曲面所围立体的质心(设密度 $\rho=1$)。
---
### (1)$z^{2}=x^{2}+y^{2}, z=1$
**解:** 立体是由圆锥 $z^2 = x^2 + y^2$ 与平面 $z = 1$ 围成的锥体(取 $z \ge 0$ 部分)。 密度 $\rho = 1$,故质量 $M$ 等于体积 $V$。
采用柱坐标: $$ x = r\cos\theta,\quad y = r\sin\theta,\quad z = z,\quad r \ge 0,\quad 0 \le \theta \le 2\pi $$ 曲面 $z^2 = x^2 + y^2$ 即 $z = r$,平面 $z = 1$,因此区域为: $$ 0 \le \theta \le 2\pi,\quad 0 \le r \le 1,\quad r \le z \le 1 $$
**质量:** $$ M = \iiint\limits_{\Omega} \mathrm{d}V = \int_{0}^{2\pi}\mathrm{d}\theta \int_{0}^{1} r\,\mathrm{d}r \int_{r}^{1} \mathrm{d}z = 2\pi \int_{0}^{1} r(1-r)\,\mathrm{d}r = 2\pi \left[ \frac{r^2}{2} - \frac{r^3}{3} \right]_{0}^{1} = 2\pi \left( \frac12 - \frac13 \right) = \frac{\pi}{3} $$
**质心坐标:** 由对称性,$\bar{x} = \bar{y} = 0$。
计算 $\bar{z}$: $$ \bar{z} = \frac{1}{M} \iiint\limits_{\Omega} z\,\mathrm{d}V = \frac{1}{\pi/3} \int_{0}^{2\pi} \mathrm{d}\theta \int_{0}^{1} r\,\mathrm{d}r \int_{r}^{1} z\,\mathrm{d}z $$ 先计算内层: $$ \int_{r}^{1} z\,\mathrm{d}z = \frac12 (1 - r^2) $$ 于是: $$ \iiint z\,\mathrm{d}V = 2\pi \int_{0}^{1} r \cdot \frac12 (1 - r^2)\,\mathrm{d}r = \pi \int_{0}^{1} (r - r^3)\,\mathrm{d}r = \pi \left[ \frac{r^2}{2} - \frac{r^4}{4} \right]_{0}^{1} = \pi \left( \frac12 - \frac14 \right) = \frac{\pi}{4} $$ 因此: $$ \bar{z} = \frac{\pi/4}{\pi/3} = \frac{3}{4} $$
**结果:** $$ (\bar{x},\bar{y},\bar{z}) = \left(0,0,\frac34\right) $$
---
### (2)$z=\sqrt{A^{2}-x^{2}-y^{2}}, z=\sqrt{a^{2}-x^{2}-y^{2}} \quad(A\gt a\gt 0), z=0$
**解:** 立体为两个同心半球壳之间的部分(上半球壳),外半径 $A$,内半径 $a$,且 $z \ge 0$。 采用球坐标: $$ x = r\sin\varphi\cos\theta,\quad y = r\sin\varphi\sin\theta,\quad z = r\cos\varphi $$ 其中 $0 \le \theta \le 2\pi$,$0 \le \varphi \le \pi/2$,$a \le r \le A$。
**质量:** $$ M = \iiint \mathrm{d}V = \int_{0}^{2\pi}\mathrm{d}\theta \int_{0}^{\pi/2} \sin\varphi\,\mathrm{d}\varphi \int_{a}^{A} r^2\,\mathrm{d}r = 2\pi \cdot \left[-\cos\varphi\right]_{0}^{\pi/2} \cdot \left[\frac{r^3}{3}\right]_{a}^{A} = 2\pi \cdot (1) \cdot \frac{A^3 - a^3}{3} = \frac{2\pi}{3}(A^3 - a^3) $$
**质心坐标:** 由对称性,$\bar{x} = \bar{y} = 0$。
计算 $\bar{z}$: $$ \bar{z} = \frac{1}{M} \iiint z\,\mathrm{d}V = \frac{1}{M} \int_{0}^{2\pi}\mathrm{d}\theta \int_{0}^{\pi/2} \sin\varphi\,\mathrm{d}\varphi \int_{a}^{A} (r\cos\varphi)\, r^2\,\mathrm{d}r $$ 先分离变量: $$ \iiint z\,\mathrm{d}V = \int_{0}^{2\pi}\mathrm{d}\theta \int_{0}^{\pi/2} \sin\varphi\cos\varphi\,\mathrm{d}\varphi \int_{a}^{A} r^3\,\mathrm{d}r $$ 分别计算: $$ \int_{0}^{2\pi}\mathrm{d}\theta = 2\pi $$ $$ \int_{0}^{\pi/2} \sin\varphi\cos\varphi\,\mathrm{d}\varphi = \frac12 \int_{0}^{\pi/2} \sin 2\varphi\,\mathrm{d}\varphi = \frac12 \left[-\frac{\cos 2\varphi}{2}\right]_{0}^{\pi/2} = \frac12 \left( \frac12 + \frac12 \right) = \frac12 $$ $$ \int_{a}^{A} r^3\,\mathrm{d}r = \frac{A^4 - a^4}{4} $$ 因此: $$ \iiint z\,\mathrm{d}V = 2\pi \cdot \frac12 \cdot \frac{A^4 - a^4}{4} = \frac{\pi}{4}(A^4 - a^4) $$ 于是: $$ \bar{z} = \frac{\pi(A^4 - a^4)/4}{2\pi(A^3 - a^3)/3} = \frac{3(A^4 - a^4)}{8(A^3 - a^3)} = \frac{3(A^2 + a^2)(A + a)}{8(A^2 + Aa + a^2)} $$
**结果:** $$ (\bar{x},\bar{y},\bar{z}) = \left(0,0,\frac{3(A^2 + a^2)(A + a)}{8(A^2 + Aa + a^2)}\right) $$
---
### (3)$z=x^{2}+y^{2}, x+y=a, x=0, y=0, z=0$
**解:** 立体由抛物面 $z = x^2 + y^2$,平面 $x+y=a$,坐标平面 $x=0, y=0, z=0$ 围成。 底面在 $xy$ 平面上的投影区域 $D$ 为: $$ x \ge 0,\quad y \ge 0,\quad x+y \le a $$ 且 $0 \le z \le x^2 + y^2$。
**质量:** $$ M = \iint_{D} (x^2 + y^2)\,\mathrm{d}x\mathrm{d}y $$ 采用直角坐标,先对 $y$ 积分: $$ M = \int_{0}^{a} \mathrm{d}x \int_{0}^{a-x} (x^2 + y^2)\,\mathrm{d}y $$ 先计算内层: $$ \int_{0}^{a-x} (x^2 + y^2)\,\mathrm{d}y = x^2(a-x) + \frac{(a-x)^3}{3} $$ 于是: $$ M = \int_{0}^{a} \left[ x^2(a-x) + \frac{(a-x)^3}{3} \right] \mathrm{d}x $$ 分别积分: $$ \int_{0}^{a} x^2(a-x)\,\mathrm{d}x = a\cdot\frac{a^3}{3} - \frac{a^4}{4} = \frac{a^4}{3} - \frac{a^4}{4} = \frac{a^4}{12} $$ $$ \int_{0}^{a} \frac{(a-x)^3}{3}\,\mathrm{d}x = \frac13 \int_{0}^{a} t^3\,\mathrm{d}t \quad (t=a-x) = \frac13 \cdot \frac{a^4}{4} = \frac{a^4}{12} $$ 因此: $$ M = \frac{a^4}{12} + \frac{a^4}{12} = \frac{a^4}{6} $$
**质心坐标:** 由对称性,$\bar{x} = \bar{y}$(区域关于 $y=x$ 对称,且被积函数对称)。
先计算 $\bar{x}$