第11章 · 第11-4-4题

exercise

📝 题目

4.计算曲面积分 $\displaystyle{\iint}_{\Sigma} f(x, y, z) \mathrm{d} S$ ,其中 $\Sigma$ 为抛物面 $z=2-\left(x^{2}+y^{2}\right)$ 在 $x O y$ 面上方的部分,$f(x, y, z)$分别如下: (1)$f(x, y, z)=1$ ; (2)$f(x, y, z)=x^{2}+y^{2}$ ; (3)$f(x, y, z)=3 z$ .

💡 答案与解析

[AI解答]

[AI解答]

**题目**:计算曲面积分 $\displaystyle{\iint}_{\Sigma} f(x, y, z) \mathrm{d} S$,其中 $\Sigma$ 为抛物面 $z=2-(x^{2}+y^{2})$ 在 $xOy$ 面上方的部分,分别对 $f(x,y,z)=1$、$f(x,y,z)=x^{2}+y^{2}$、$f(x,y,z)=3z$ 求解。

---

### 预备:曲面参数化与面积元

曲面方程: $$ z = 2 - (x^2 + y^2), \quad z \ge 0 $$ 因此投影区域 $D$ 为 $x^2 + y^2 \le 2$(因为 $z=0$ 时 $x^2+y^2=2$)。

曲面积分公式: $$ \mathrm{d}S = \sqrt{1 + \left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)^2 + \left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)^2} \,\mathrm{d}x\mathrm{d}y $$ 计算偏导: $$ \frac{\partial z}{\partial x} = -2x,\quad \frac{\partial z}{\partial y} = -2y $$ 所以: $$ \sqrt{1 + 4x^2 + 4y^2} = \sqrt{1 + 4(x^2+y^2)} $$ 因此: $$ \iint_{\Sigma} f(x,y,z)\,\mathrm{d}S = \iint_{D} f(x,y,\,2-(x^2+y^2)) \, \sqrt{1+4(x^2+y^2)} \,\mathrm{d}x\mathrm{d}y $$

采用极坐标: $$ x = r\cos\theta,\quad y = r\sin\theta,\quad r\in[0,\sqrt{2}],\ \theta\in[0,2\pi] $$ 面积元 $\mathrm{d}x\mathrm{d}y = r\,\mathrm{d}r\mathrm{d}\theta$。

---

### (1)$f(x,y,z)=1$

$$ \iint_{\Sigma} 1\,\mathrm{d}S = \iint_{D} \sqrt{1+4r^2}\; r\,\mathrm{d}r\mathrm{d}\theta $$ 先对 $\theta$ 积分得 $2\pi$: $$ = 2\pi \int_{0}^{\sqrt{2}} r\sqrt{1+4r^2}\,\mathrm{d}r $$ 令 $u = 1+4r^2$,则 $\mathrm{d}u = 8r\,\mathrm{d}r$,即 $r\,\mathrm{d}r = \frac{1}{8}\mathrm{d}u$,当 $r=0$ 时 $u=1$,$r=\sqrt{2}$ 时 $u=1+8=9$: $$ = 2\pi \int_{1}^{9} \sqrt{u}\cdot\frac{1}{8}\,\mathrm{d}u = \frac{2\pi}{8} \cdot \frac{2}{3} \left[ u^{3/2} \right]_{1}^{9} = \frac{\pi}{6} (27 - 1) = \frac{26\pi}{6} = \frac{13\pi}{3} $$

**结果**:$\displaystyle \frac{13\pi}{3}$

---

### (2)$f(x,y,z)=x^2+y^2$

此时 $f = r^2$,积分: $$ \iint_{\Sigma} (x^2+y^2)\,\mathrm{d}S = \int_{0}^{2\pi}\int_{0}^{\sqrt{2}} r^2 \cdot \sqrt{1+4r^2}\; r\,\mathrm{d}r\mathrm{d}\theta = 2\pi \int_{0}^{\sqrt{2}} r^3 \sqrt{1+4r^2}\,\mathrm{d}r $$ 令 $u = 1+4r^2$,则 $r^2 = \frac{u-1}{4}$,且 $r\,\mathrm{d}r = \frac{1}{8}\mathrm{d}u$,所以 $r^3\,\mathrm{d}r = r^2 \cdot r\,\mathrm{d}r = \frac{u-1}{4} \cdot \frac{1}{8}\mathrm{d}u = \frac{u-1}{32}\mathrm{d}u$。 当 $r=0$,$u=1$;$r=\sqrt{2}$,$u=9$: $$ = 2\pi \int_{1}^{9} \frac{u-1}{32} \sqrt{u}\,\mathrm{d}u = \frac{2\pi}{32} \int_{1}^{9} (u^{3/2} - u^{1/2})\,\mathrm{d}u = \frac{\pi}{16} \left[ \frac{2}{5}u^{5/2} - \frac{2}{3}u^{3/2} \right]_{1}^{9} $$ 计算: $$ u=9: \quad \frac{2}{5}\cdot 243 - \frac{2}{3}\cdot 27 = \frac{486}{5} - 18 = \frac{486-90}{5} = \frac{396}{5} $$ $$ u=1: \quad \frac{2}{5}\cdot 1 - \frac{2}{3}\cdot 1 = \frac{2}{5} - \frac{2}{3} = \frac{6-10}{15} = -\frac{4}{15} $$ 差值为: $$ \frac{396}{5} - \left(-\frac{4}{15}\right) = \frac{396}{5} + \frac{4}{15} = \frac{1188+4}{15} = \frac{1192}{15} $$ 乘以 $\frac{\pi}{16}$: $$ = \frac{\pi}{16} \cdot \frac{1192}{15} = \frac{1192\pi}{240} = \frac{149\pi}{30} $$

**结果**:$\displaystyle \frac{149\pi}{30}$

---

### (3)$f(x,y,z)=3z$

此时 $z = 2 - r^2$,所以 $f = 3(2 - r^2) = 6 - 3r^2$,积分: $$ \iint_{\Sigma} 3z\,\mathrm{d}S = \int_{0}^{2\pi}\int_{0}^{\sqrt{2}} (6 - 3r^2) \sqrt{1+4r^2}\; r\,\mathrm{d}r\mathrm{d}\theta = 2\pi \int_{0}^{\sqrt{2}} (6r - 3r^3) \sqrt{1+4r^2}\,\mathrm{d}r $$ 拆为两部分: $$ I_1 = 6\int_{0}^{\sqrt{2}} r\sqrt{1+4r^2}\,\mathrm{d}r,\quad I_2 = 3\int_{0}^{\sqrt{2}} r^3\sqrt{1+4r^2}\,\mathrm{d}r $$ 由(1)知: $$ \int_{0}^{\sqrt{2}} r\sqrt{1+4r^2}\,\mathrm{d}r = \frac{1}{8}\cdot\frac{2}{3}(27-1) = \frac{26}{12} = \frac{13}{6} $$ 所以 $I_1 = 6 \cdot \frac{13}{6} = 13$。

由(2)知: $$ \int_{0}^{\sqrt{2}} r^3\sqrt{1+4r^2}\,\mathrm{d}r = \frac{1}{32}\cdot\frac{1192}{15} = \frac{1192}{480} = \frac{149}{60} $$ 所以 $I_2 = 3 \cdot \frac{149}{60} = \frac{149}{20}$。

因此: $$ 2\pi (I_1 - I_2) = 2\pi \left(13 - \frac{149}{20}\right) = 2\pi \cdot \frac{260 - 149}{20} = 2\pi \cdot \frac{111}{20} = \frac{111\pi}{10} $$

**结果**:$\displaystyle \frac{111\pi}{10}$

---

### 最终答案汇总

$$ \boxed{\frac{13\pi}{3}},\quad \boxed{\frac{149\pi}{30}},\quad \boxed{\frac{111\pi}{10}} $$

难度评级:★★★☆☆ (需要掌握曲面积分公式、极坐标变换和换元积分技巧,计算量中等)