第6章 · 第6-3-13题

exercise

📝 题目

13.利用一阶全微分形式的不变性求函数 $u=\frac{x}{x^{2}+y^{2}+z^{2}}$ 的偏导数.

💡 答案与解析

[AI解答]

[AI解答] 我们要求函数 $$ u = \frac{x}{x^{2}+y^{2}+z^{2}} $$ 的偏导数,利用一阶全微分形式的不变性,即先求全微分 $\mathrm{d}u$,再从中直接读出各偏导系数。

---

**第一步:将函数写成便于微分的形式** 令 $$ u = x \cdot (x^{2}+y^{2}+z^{2})^{-1} $$ 设 $$ R^{2} = x^{2}+y^{2}+z^{2} $$ 则 $$ u = x R^{-2} $$

---

**第二步:对两边取全微分** 利用乘积法则: $$ \mathrm{d}u = \mathrm{d}x \cdot R^{-2} + x \cdot \mathrm{d}(R^{-2}) $$ 而 $$ \mathrm{d}(R^{-2}) = -2 R^{-3} \, \mathrm{d}R $$ 又 $$ \mathrm{d}R = \frac{\partial R}{\partial x}\mathrm{d}x + \frac{\partial R}{\partial y}\mathrm{d}y + \frac{\partial R}{\partial z}\mathrm{d}z $$ 由于 $R = (x^{2}+y^{2}+z^{2})^{1/2}$,有 $$ \frac{\partial R}{\partial x} = \frac{x}{R},\quad \frac{\partial R}{\partial y} = \frac{y}{R},\quad \frac{\partial R}{\partial z} = \frac{z}{R} $$ 所以 $$ \mathrm{d}R = \frac{x}{R}\mathrm{d}x + \frac{y}{R}\mathrm{d}y + \frac{z}{R}\mathrm{d}z $$

---

**第三步:代入并整理** 先计算 $$ x \cdot \mathrm{d}(R^{-2}) = x \cdot (-2 R^{-3}) \left( \frac{x}{R}\mathrm{d}x + \frac{y}{R}\mathrm{d}y + \frac{z}{R}\mathrm{d}z \right) $$ 即 $$ = -\frac{2x}{R^{4}} \left( x\mathrm{d}x + y\mathrm{d}y + z\mathrm{d}z \right) $$ 而第一项为 $$ R^{-2} \mathrm{d}x $$ 因此 $$ \mathrm{d}u = \frac{1}{R^{2}}\mathrm{d}x - \frac{2x^{2}}{R^{4}}\mathrm{d}x - \frac{2xy}{R^{4}}\mathrm{d}y - \frac{2xz}{R^{4}}\mathrm{d}z $$ 合并 $\mathrm{d}x$ 的系数: $$ \frac{1}{R^{2}} - \frac{2x^{2}}{R^{4}} = \frac{R^{2} - 2x^{2}}{R^{4}} $$ 而 $R^{2} = x^{2}+y^{2}+z^{2}$,所以 $$ R^{2} - 2x^{2} = y^{2}+z^{2} - x^{2} $$ 于是 $$ \mathrm{d}u = \frac{y^{2}+z^{2}-x^{2}}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}}\mathrm{d}x - \frac{2xy}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}}\mathrm{d}y - \frac{2xz}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}}\mathrm{d}z $$

---

**第四步:由全微分形式直接读出偏导数** 由 $$ \mathrm{d}u = \frac{\partial u}{\partial x}\mathrm{d}x + \frac{\partial u}{\partial y}\mathrm{d}y + \frac{\partial u}{\partial z}\mathrm{d}z $$ 对比系数得: $$ \displaystyle\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{y^{2}+z^{2}-x^{2}}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}} $$ $$ \displaystyle\frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{2xy}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}} $$ $$ \displaystyle\frac{\partial u}{\partial z} = -\frac{2xz}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}} $$

---

**最终答案** $$ \boxed{\displaystyle\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{y^{2}+z^{2}-x^{2}}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}},\quad \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{2xy}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}},\quad \frac{\partial u}{\partial z} = -\frac{2xz}{(x^{2}+y^{2}+z^{2})^{2}}} $$

---

难度:★★☆☆☆ (计算过程稍长,但方法固定,属于中等偏易题型)